Ayurveda is een van de oudste gezondheidsfilosofieën ter wereld, afkomstig uit India en al meer dan 5000 jaar oud. De naam betekent letterlijk ‘de wetenschap van het leven’, maar Ayurveda wordt ook wel omschreven als the path of self healing. Het leert je namelijk ziektes voor te zijn, door mee te bewegen met de natuurlijke ritmes in jezelf en om je heen. Stap één? Ayurvedisch eten!
Het uitgangspunt is eenvoudig maar diepgaand: gezondheid is geen toestand die je bereikt en dan vasthoudt. Balans vinden is een werkwoord. Je voelt steeds opnieuw wat er uit balans is, en handelt daar dan naar. Alles heeft namelijk een invloed op hoe je je voelt, zowel fysiek als mentaal: van de seizoenen en je eten tot je slaap- en/of menstruatiecyclus.
Volgens Ayurveda gaat de balans over de vijf elementen waar álles en iedereen uit bestaat: vuur, water, aarde, lucht en ether. In jouw lichaam, in je gedachten, in het (Ayurvedisch) eten op je bord – overal zijn deze elementen aanwezig, in steeds wisselende verhoudingen.
Dit zegt je dosha over jou – ben je pitta, vata of kapha?
Vanuit die vijf elementen ontstaan drie zogenaamde dosha’s: Vata, Pitta en Kapha. Dit zijn mind-body types waar je mee geboren wordt: een soort blauwdruk van wie je in je natuurlijke staat bent. De meeste mensen hebben een combinatie (bijvoorbeeld pitta-vata of vata-kapha), maar vaak is er één dosha dominant.
Pitta wordt gedomineerd door vuur en water. Pitta-types denken snel, hebben een grote drive en een scherp intellect. Ze zijn ambitieus, hebben een goed metabolisme en veel honger (hallo, hangry vriendin!), maar ook een kort lontje. Je herkent ze aan hun doelgerichtheid, hun neiging tot perfectie en hun vurige humor – en soms ook aan hun temperament als dingen niet gaan zoals gepland.
Kapha wordt gevormd door aarde en water. Kapha-types zijn stabiel, zorgzaam en geduldig. Ze zijn er altijd voor anderen, houden van routine en bewegen liever niet te snel. Ze houden gewicht wat makkelijker vast, hebben minder behoefte aan verandering en zijn van nature loyaal en kalm – maar kunnen ook vastlopen in lethargie of vastgeroeste patronen.
Vata bestaat uit lucht en ether. Vata-types zijn creatief, levendig en beweeglijk van geest. Ze houden van nieuwe ideeën, reizen en prikkels, maar vergeten ook makkelijk te eten en worden snel overweldigd. Fysiek zijn ze vaak slank, hebben ze een droge huid, krakende gewrichten en koude handen en voeten.
De dosha’s zijn niet alleen interessant om jezelf beter te begrijpen, maar ook om meer grip te krijgen op je gezondheid, en op die van de mensen om je heen.
Uit balans? Dan heb je misschien wel last van deze symptomen
In Ayurveda hoef je pas actie te ondernemen als er een teveel ontstaat. Niet iedere dosha vraagt altijd om aandacht – alleen de dosha die op dat moment te sterk aanwezig is.
Te veel Pitta uit zich als ontstekingen in het lichaam, huiduitslag, maagzuur, maar ook mentaal als burn-out, prikkelbaarheid en het gevoel alles te moeten controleren. Het vuur is dan letterlijk te groot geworden.
Te veel Kapha uit zich als traagheid, zwaarheid en vermoeidheid – ook mentaal. Denk aan moeite om in beweging te komen, vastklampen aan situaties die niet meer werken, gewichtstoename en opstapelend slijm of congestie.
Te veel Vata leidt tot stress, rusteloosheid en slaapproblemen. Mensen met een Vata-disbalans kunnen last krijgen van hun gewrichten, een opgeblazen gevoel, constipatie of vergeetachtigheid. Ze leven te veel in hun hoofd en verliezen contact met het aardse.
Hoe breng je jezelf in balans met Ayurvedisch eten?
Voeding is in Ayurveda een van de krachtigste manieren om weer in balans te komen. Het principe: gelijksoortige eigenschappen versterken elkaar, en tegengestelde eigenschappen brengen balans.
Bij een Pitta-overschot koel je het vuur met lichte, frisse en zoete voeding. Denk aan komkommer, kokos, verse munt, koriander, rijst en zuivelproducten zoals ghee of volle yoghurt. Vermijd pittig eten, koffie, alcohol, zure citrusvruchten en te veel rood vlees – dat gooit nog meer olie op het vuur.
Bij een Vata-overschot heb je warmte, structuur en vocht nodig. Ga voor warme soepen, gekookte groenten, havermout, sesamolie en verwarmende specerijen als gember en kaneel. Vermijd rauw en koud eten, koffie en te veel lichte snacks (sorry, geen chips en popcorn meer) – die versterken de al vluchtige Vata-energie.
Bij een Kapha-overschot heeft het lichaam juist lichte, verwarmende en stimulerende voeding nodig. Denk aan peulvruchten, gember, honing (in beperkte mate), bittere groenten als radicchio of andijvie, en scherpe specerijen als mosterd, kurkuma en zwarte peper. Vermijd zware, vette en zoete gerechten, zuivel en tarwe – die versterken de al zware Kapha-energie.
Ayurveda vraagt niet om een streng dieet of perfectie, maar om bewustzijn. Voel wat je lichaam nodig heeft, stem je voeding daar op af en ontdek hoe krachtig eten als medicijn kan werken.
Lees ook: 11x Indiase curry recepten