Hoe wordt Pasen wereldwijd gevierd? En wat wordt er gegeten?

Share on pinterest
Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp

Brood, (boter)lammetjes, eieren, chocolade, een uitgebreid paasontbijt en -koekjes. Waar komen die tradities vandaan en hoe wordt Pasen over de grens gevierd? Wij doen een culinair paasrondje.

Paasdossier: dit wil je eten dit weekend, van ontbijt tot borrel tot lunch.

Van een uitgebreid ontbijt tot feestdiner, we pakken graag flink uit met pasen. Zo eten we vaak paasbrood, met fruit, rozijnen en spijs of licht zoet vlechtbrood. De traditie van gevlochten brood stamt uit de tijd dat Indo-Europeaanse vrouwen hun vlecht afsneden als dierbaren stierven en die vlecht mee gaven in het graf. Later werd de haarvlecht vervangen door een broodvlecht die ook voor feesten werd gebakken. In de 17e eeuw maakten boeren in de Krimpenerwaard grasboter in de vorm van een lam van de melk van koeien die in de lente weer naar buiten mochten. Deze boter ging in houten mallen en werd versierd met takjes peterselie en rozijnen en werd als geschenk aangeboden. Ook matzes horen bij pasen. Ze ontstonden toen het Joodse volk Egypte ontvluchtte. Er was onderweg geen tijd om deeg te laten rijzen, vandaar dat er ongerezen brood – de matze zoals we hem nu nog kennen – werd gegeten.

Christenen gedenken met pasen Jezus die opstond uit de dood en daaraan verbonden zijn 40 dagen vasten ter herinnering aan Jezus’ verblijf in de woestijn. Bij katholieken betekende 40 dagen vasten ook een totaal verbod op vlees eten, protestanten schaften de vasten uiteindelijk af. Paaszaterdag om 12 uur betekende het einde van de vasten, het is dan over met schaarste en tijd om te genieten van mik, stoet, lam, paasos (boeuf de pậques).

Pasen heeft niet alleen christelijke roots, al veel eerder vierden heidenen in het voorjaar dat de winter voorbij was met vuur, hoen en wild, eieren, lam, geit en verse kruiden. De Germaanse godin Ostra – die staat voor licht, leven & liefde – werd vereerd met brood op een stok.

Eitjes en hazen

Maar waar komen die eieren en hazen toch vandaan? Het vastengebod betrof eerst vlees maar later ook zuivel en eieren. Voordat er kunstlicht werd ingezet waren kippen ’s winters sowieso van de leg door het gebrek aan licht. Als de dagen lengen, komt dat ritme weer op gang en tegen pasen én aan het eind van de vasten is er dan een overschot aan eieren. Ter conservering werden eieren op grote schaal gekookt en geschilderd om ze te onderscheiden van ongekookte exemplaren.

De haas staat van oudsher voor vruchtbaarheid, in het voorjaar zijn zij er als eersten bij om zich voort te planten. Bovendien nestelen weidevogels graag in verlaten hazenlegers, daar is de eerste connectie ei en haas! De paashaas komt vanuit Duitsland ergens in de 19e eeuw op ons toneel via kinderboeken. De eerste zoete paashaas werd rond 1895 bij Amsterdamse suikerbakkers gespot en vanaf de jaren 30 kwamen het chocoladepaasei, de -paashaas en -paaskip in opmars als luxe producten. Na de loonexplosie van de jaren 60 is het chocolade-ei er in overvloed en voor iedereen.

Voor of na het paasdiner drinken we nog vaak een glaasje advocaat. Over deze drank zijn meer oorsprongsverhalen. Een vertelt over een drank van avocado’s, meegenomen door zeelieden rond pasen vanuit de Antillen naar Nederland, waar toen nog geen avocado bekend was. Dus werd de gele drank nagebootst met eidooiers – van het overschot aan eieren in het voorjaar – en suiker in brandewijn en ontstond een nieuwe paastraditie. Anderen beweren dat advocaat in de jaren 30 in de mode kwam in advocatenkringen en weinig connectie met pasen heeft, behalve dan de grote hoeveelheid eieren.

Over ontbijt, lunch en zoete paastradities

Waarom eten we eieren met pasen? En hoe worden ze in verschillende landen bereid? ‘Eieren symboliseren wedergeboorte, maar zijn vooral zo’n grote rol gaan spelen omdat er na een periode van vasten vaak een overschot aan eieren was. Het wemelt van de paasrecepten op basis van ei, maar de rode draad wordt gevormd door gekookte, liefst gekleurde eieren. In Rusland en de Oekraïne worden eieren van oudsher gekookt in uienschillen om ze rood te laten kleuren; rood staat daarbij symbool voor het bloed van Christus. Maar er zijn ook genoeg lunch- en dinerrecepten met eieren, bijvoorbeeld gehaktbrood gevuld met gekookte eieren. En dan zijn er natuurlijk ook broodjes waar een gekookt ei in gaat. Die zie je niet alleen bij ons, maar ook in Spanje waar ze Monas de Pascua heten. In Latijns-Amerika is Rosca de Pascua, een zoete broodcirkel, zeer populair. In Spanje zijn torrijas, een soort wentelteefjes, niet weg te denken van het paasmenu.’

Wat wordt er wereldwijd met Pasen nog meer gegeten?

‘Behalve eieren, is lamsvlees zeer belangrijk. Het staat symbool voor Jezus Christus (het lam Gods) en symboliseert zowel opoffering als het begin van de lente. Brood en cake spelen ook een grote rol: ze symboliseren vruchtbaarheid en voorjaar. Datzelfde geldt voor hazen en konijnen. Het soort brood verschilt per regio, maar in de meeste landen gaat het om zoete paasbroden. Beroemd is het Russiche Kulich, dat een beetje lijkt op panetone. Een cilindervormig brood dat vaak uitbundig wordt versierd, met o.m. wit glazuur.’

Zijn er nog verschillen in wat er wordt gegeten op goede vrijdag, eerste en tweede paasdag?

‘Hoewel we de belangrijkste culinaire tradities kennen van eerste paasdag, zijn er ook tradities op andere dagen. In sommige streken van Italië wordt op tweede paasdag veel gepicknickt, bij voorkeur met tortano: een taart van brooddeeg die gevuld is met salami en kazen. En in onder meer Engeland, Canada en Australië is het traditie om op goede vrijdag hot cross buns te eten: zoete, gekruide broodjes met bovenop een kruis. Ook lekker is potaje de vigilia: soep van kabeljauw, spinazie en kikkererwten die in Spanje op goede vrijdag wordt gegeten.’

Koekje van eigen deeg…

delicious.culi-redacteur Dosia Brewer bakt de lekkerste koekjes uit alle windstreken en heeft haar eigen blog: cookiecompanion.com. Zij vertelt over de paaskoekjes die ze ontdekt en bakt.

Hongarije Non plus ultra

Dit dubbele koekje is gemaakt van meringue met daartussen abrikozenjam. Het is een mini-theegebakje. Het eerste recept verscheen waarschijnlijk zo’n vijfenvijftig jaar geleden in een kookboek van de populaire Hongaarse kookboekboekschrijver Ilona Horváth. Non plus ultra betekent in het Latijn: er is niets beter.’
Malta Figolli: ‘Figolli zijn gevuld met amandelspijs. Vroeger werden ze gemaakt in de vorm van vrouwen, vissen en gevulde manden, die vruchtbaarheid symboliseerden. Het waren flinke koeken, midden op de koek zat een hardgekookt ei. Nu zijn ze vaak kleiner en vind je ze in de vorm van harten, lammetjes en haasjes. Op elke koek siert nog steeds een eitje, maar dat is er nu meestal één van chocolade.’

Griekenland Koulourakia

‘Koulourakiakoekjes zijn boterkoekjes, die vroeger alleen werden gegeten na stille donderdag, een dag van stilte, onschuld, en nederigheid. Ze zijn lekker knapperig aan de buitenkant, maar zacht en kruimig van binnen. Ze hebben een volle, rijke smaak door boter, eieren en hinten sinaasappel. En ze worden gebakken in verschillende vormen: vlechtjes, haarspeldbochten, achtjes en hoefijzers.’

Palestina Ma’amoul

‘Ma’amoul wordt traditioneel gemaakt in speciale houten vormen. De buitenkant is bros en kruimelig, de binnenkant is gevuld met een dadel- of pistachevulling. Het bijzondere aan deze koekjes is dat ze in Jordanië, Palestina, Syrië, Zuid-Turkije en Noord-Irak worden gegeten. Christenen bakken de koekjes rond pasen en moslims na de ramadan.’

TEKST ROSA LEE SZARZYNSKI, LAURA VAN HEUSDEN

gevulde eieren - delicious

Meer artikelen